Адыгэ ц1эры1уэхэр

Урыс Кавказ зауэм иужьк1э хэкум ирахуа Адыгэхэм дунэй псом щыц1эры1уэу,къыщац1ыхуу ц1ыху куэд къахэк1ащ.

Нобэ къыздэсым тыркум и нэхъ ц1эры1уэ тхак1уэхэр, сурэтыщ1хэр, усак1уэхэр,бэнак1уэхэр, щ1эныгъэл1хэр,зауэлъхэр,дзэпщхэр нэгъуэщ1хэри къызэдэпщтэу уахэплъэмэ Адыгэ нэхъыбэ лъэпкъ зэрахэмытыр плъагъунущ.

 Езым и лъэпкъымрэ и щэнхабзэмрэ хуэлэжьэжын хуей мы ди ц1ыхухэм, зыхэс лъэпкъым къэралыгъуэ хуаухуащ,и културэм зырагъэуыжьащ,и псэук1эр ирагъэф1эк1уащ.

Ауэ ди жагъуэ зэрыхъунщи,хамэр лъэпкъ зыщ1а мы ди къуэшхэр нобэ зыхэсым хэк1уэдэжыным нэсащ. Езым я бзэр я хабзэр я1эщ1эк1ащ нэхъыбэм.

Тф1эк1эдым гу лъывэдгъэтэн мурадк1э, мы напэм а ди къуэшхэр щывэдгъэц1ыхунущ. Япэ сурэтыщ1хэмк1э дыублэнурэ зедгъэубгъунущ хуэмурэ.

СУРЭТЫЩ1ХЭР

ЛIЫХУЖЬ IЭУНИ

1886 Гъэм Тыркум Самсун къалэм къыщалъхуащ. И л1акъуэк1э Къэбэрдейщ. Унагъуэр истамбыл щы1эпхъуам 1эуни курыт еджап1эр къиухати,художественне академием щ1эт1ыхьащ. Академием къыщигъэлъэгъэлъэгъуа зэф1эк1ым тыркум и пвщтыхь абдул мэжид гу лъитэри ар франджым игъэк1уащ, ик1и и щ1энынгъэр щыхигъэхъуащ париж дэт художественне академием.

1912 гъэм Истамбыл къигъэзэжащ. 1913 гъэм щэгъэжьауэ дунейм щехыжа 1927 гъэм нэс художественне академием щыригъэджащ. Абы и 1эдакъэщ1экхэр сурэт зэхуэзыхьэсхэм,музейхэм я гъэт1ылъыгъэхэм щыщ хъуащ.

и суретхэм фэплъынумэ

------------------------Адыгагъэр Ц1ыхугъэщ------------------------------

МУШФИК МИХРИ

Япэ цыхубз сурэтыщ1хэм ящыщщ. Абы и анэри и адэри Кавказым и1эпхъук1ахэт. Черкес мэхмэт расим пашэ ипхъущ, 1886 гъэм Истамбыл къыщалъхуащ. Сурэт ищ1ахэм къыхэк1 ахъшэщ ар зэрыпсэуар.

Абы и 1эдакъэщ1экхэр щахъумэ франджым, италием,ватиканым,тыркум я музейхэм. Михри и иужьрей илъэсхэр Амэрикэм щихьащ. 1954 гъэм дунейм ехыжащ.

и сурэтхэм фэплъынумэ

-----------Адыгэр пхуэгъэшынэнуы1м,ауэ пхуэгъэук1ытэнущ.-------------

Шурдым Ихьсан

1930 гъэм коня къалэм къыщалъхуащ. Истамбыл дэт художественне академиер къиуха иужь,1956-1961 гъэхэм париж щыпсэуащ.

1960 гъэм Рим ирагъэблагъэри Италием и ахъшэк1э ар реставрацэ 1уэхум хурагъэджащ.къык1элъык1уэу 1978 гъэм Белгием ирагъэблагъэри абы и 1эщ1агъэм щыхигъэхъуащ.

Архитектор Синан и ц1эр зезыхьэ университетым реставрацэмк1э и отделенер аращ къызэ1узыхар. Абы зэрехьэ сурет искуствемк1э Тыркум щ1ыхь зи1э и лэжьак1уэ ц1эр. Шурдым Ихьсан и 1эдакъэщ1эк1хэр тыркум куэдрэ щагъэлъагъуэ.

Хабзэр Адэжь щ1эинщ

МАМДУХ КУЗАЙ

КЪайсэр къалэм 1957 гъэм къыщалъхуащ. Синан и ц1эр зезыхьэ университетым художественне отделенер къиухащ. Ар университет дыдэм егъэджак1уэу щылэжьащ илъэс 16'к1э.

1966 гъэ лъандэрэ шикаго щопсэу езым и лэжьап1э (мастерская) щи1эжу. СШАм 5 , Тыркум 9 рэ щагъэлъэгъуащ и эдакъэщ1эк1хэр.

и сурэтхэм фэплъынумэ

Хэкур зыф1эк1уэдым псори ф1эк1уэдащ.

АХМЭД ОЗЭЛ

1960 гъэм Чанаккалэ къыщалъхуащ. Бжэдыгъущ. Истамбыл дэт художественне академиер 1982 гъэм къиуха нэужь къык1элъык1уэу аспирантурэр къиухащ. Искуствэ щ1эныгэхэмк1э докторщ.

Италием и ахъшэк1э иригъэблагъэри абы и 1эщ1агъэм щыхигъэхъуащ. Ахьмэд езым и закъуэ къыхузэрагъэпэща и лэжьыгъэ гъэлъагъуэ щэк1уэк1ащ Азербайджаным,Японием,Урысейм,Германием,нэгъуэщ1 къэралхэми.

1997 гъэм щыщ1эдзауэ Истамбыл езым и лэжьап1э щи1эжщ.

и сурэтхэм фэплъынумэ

Дагъ Шевкет

и гъащ1эр щихьар и адэ Черкес Исмэхьил Кавказым ик1а иужь псэуп1э хуэхъуа Истамбыл къалэращ. 1876-1944 гъэхэм псэуащ ар. Шевкет ящыщщ  Уэсмэн сурэтыщ1хэм я союз къызэзыгъэпэщахэм ( 1909 гъэ ). Абы и лэжьыгъэхэр щагъэлъэгъуащ Грецием, Германием, Болгарием, Европэм и нэгъуэщ1 щ1ып1эхэми. Дагъ Шевкет Тырку парламентым и депутату щытащ. Абы къыщ1эна лэжьыгъэхэр сурэт зэхуэзыхьэсхэм, музейхэм ящэхуауэ яхъумэ.  

и сурэтхэм фэплъынумэ

Исмэхьил Намык

1890 гъэм Самсун къыщалъхуащ. И адэ Черкес Исмэхьил Бей къэралыгъуэм и къулыкъущ1э нэхъ инхэм ящыщти, къуэм щ1эныгъэф1 иритыфащ. Абы Истамбыл къыщиухащ художественнэ академиер. 1912- 1914 гъэхэм Париж щылэжьащ, и щ1эныгъэм щыхигъэхъуащ. Япэ дунейпсо зауэм щыгъуэ Тыркум къигъэзэжри дзэм хэтащ, уеблэмэ, Кавказым щы1ащ. Намык сурэт куэд и1эщ зауэ теплъэгъуэхэм теухуауэ. Абы и лэжьыгъэхэр Берлин, Венэ щагъэлъэгъуащ. Езыри а къалэхэм я музейхэм щылэжьащ, егъэджак1уэу щы1ащ художественнэ академиехэм. 1928 гъэм  Исмэхьил Намык Истамбыл и художественэ академием и унафэщ1 хъури, дунейм ехыжыху ( 1935 гъэ ) а 1энат1эр и1ыгъащ. Исмэхьил Намык и лэжьыгъэхэр сурэт зэхуэзыхьэсхэм я гъэт1ылъыгъэхэм хэлъу щы1эщ къэрал зыбжанэм.    и сурэтхэм фэплъынумэ

Арал Джихьэд 

Бекташаа къуажэм, Синоп къалэм пэгъунэгъум, 1940 гъэм къыщалъхуащ. 1964 – 1969 гъэхэм я зэхуакум ар щеджащ художественнэ академием. Къэралым и ахъшэк1э абы и щ1эныгъэм щыхигъэхъуащ Париж дэт художественнэ академием. Илъэсипл1 нэужьым  къигъэзэжри Истамбыл дэт художественнэ академием и егъэджак1уэ хъуащ. 1985 гъэм дзэм къэрал унафэр къыщащтэм, «усэмэгущ» жа1эри и 1энат1эм къытрагъэк1ат, ауэ 1989 гъэм аргуэру ягъэувыжащ. Езым и закъуэу, и лэжьыгъэхэр 16-рэ ягъэлъэгъуащ, ахэр щек1уэк1ащ къэрал куэдым. Нобэми художественнэ академием щрегъаджэ.   и сурэтхэм фэплъынумэ

Шенер Мустафа

Самсун щыщщ. 1945 гъэм къалъхуащ, Истамбылрэ Амстердамрэ я художественнэ академиехэр къиухащ. Мустафа и лэжьыгъэхэр къэрал куэдым щагъэлъагъуэ.

Туркер Умур

убыхщ, ар 1945 гъэм  Умур Бей къыщалъхуащ. Анкара дэт Гази университетым и художественнэ отделенэр къиухащ. Париж ягъак1уэри сурэт щ1ыным къыдэк1уэу социологиеми хурагъэджащ. Ирагъэблагъэурэ, и 1эщ1агъэм теухуауэ абы лэжьыгъэшхуэ щригъэк1уэк1ащ Франджым, Германием, Италием. И закъуэу сурэт гъэлъагъуэ 30-м нэс ищ1ащ. Дуней псом щызэбгырык1ащ абы и 1эдакъэщ1эк1хэр. Измир къалэм щопсэу, абы дэт университетым щрегъаджэ.

и сурэтхэм фэплъынумэ

Парлак ЭрджанСамсун къалэм къыщалъхуащ 1946 гъэм. Щ1эныгъэмк1э министерствэм щылэжьащ. Абы къиухащ Анкара дэт университетым  и графикэ факультетыр. Езым и закъуэуи нэгъуэщ1хэм я гъусэуи и лэжьыгъэхэр куэдрэ ягъэлъэгъуащ.

Дыпщэу Бедиа, убыхщ, Дузджэ къалэм къыщалъхуащ 1956 гъэм. 1970 гъэ лъандэрэ Анкара щопсэу. Сурэт 1эщ1агъэм езыр- езыру зыхуигъэсэжауэ аращ.

Дурукан Чигдэм Бурчак 1958 гъэм Антаки къыщалъхуащ, къэбэрдейщ. Анкара дэт Гази Эйтым университетыр къиухащ. Аспирантурэ нэужьым егъэджак1уэу а университетым щолажьэ. Сурэтк1э гъэнщ1а сабий тхылъхэр къыдегъэк1.

Бинджиолу Феридэ 1963 гъэм Адана къыщалъхуащ, къэбэрдейщ. Абы къиухащ архитектор Синан и ц1эр зезыхьэ университетым  и художественнэ факультетыр. Японием ирагъэблагъэурэ Феридэ и лэжьыгъэхэр т1эуней щагъэлъэхъуащ. Тыркумрэ Япониемрэ культурэ 1уэхук1э зэпыщ1эным и ф1ыщ1эшхуэ хэлъу къалъытэ. Сурэт зыхуэзыхьэсхэм ящэхуурэ къэралыгъуэ  куэдым щызэбгырык1ащ Феридэ и лэжьыгъэхэр.

Эргун Джэмиль 1963 гъэм Сивас къыщалъхуащ, къэбэрдейщ. Истамбыл университетыр къыщиуха иужьк1э и щ1эныгъэр щыхигъэхъуащ Австрием.  Абы и лэжьыгъэхэр зыбжанэрэ щагъэлъэгъуащ Балкан къэралыгъуэхэм. Мы зэманым  Джэмиль Мрамор ( хым и ц1эращ, езыхэм Мармар жа1э)университетк1э зэджэу Истамбыл дэтым и доценщ.

Аксой Шениз Анкара къыщалъхуащ 1965 гъэм, шапсыгъщ. Анкара дэт Гази Эйтым  университетым и художественнэ факультетращ щеджар. Америкэм и Штат Зэгуэтхэм аспирантурэ къыщиухыжащ. Анкара щопсэу, езыр зыщеджа университетым и доцентщ. И закъуэуи нэгъуэщ1хэм ящ1ыгъууи и лэжьыгъэхэр куэдрэ егъэлъагъуэ.

Айранджыоулу Гюзин Алтан убыхщ, 1966 гъэм Самсун къыщалъхуащ. А къалэм дэт университетым и художественнэ  факультет нэужьым Гази Эйтым университетым  и аспирантурэр Анкара къыщиухауэ, иджы езыми абы щрегъаджэ, и лэжьап1э (мастерская) щи1эжщ. Алтан и закъуэуи нэгъуэщ1хэм я гъусэуи и лэжьыгъэхэр щ1эх- щ1эхыу ягъэлъагъуэ.

Ака Белгин абазэхщ, Конья къалэм къыщалъхуащ 1975 гъэм. Конья дэт университетым и художественнэ факультетыр къиухащ. А къалэращ щыпсэур, езым и лэжьап1э и1эжщ, абы къинэмыщ1ауэ сурэт щ1ынымк1э лицейм щрегъаджэ.

Къык1элъык1уэнущ.

VATAN MiLLETLERiN  EViDiR  

Ahmet Mithat